17 października 2024 r. w Warszawie odbyła się Konferencja Naukowa pod tytułem „FUNDACJA RODZINNA. ZAGADNIENIA PRAWNE I PODATKOWE”. Udział w przedsięwzięciu wzięli znakomici przedstawiciele świata nauki, praktycy oraz studenci.
Konferencja została zorganizowana przez Centrum Myśli Podatkowej Uczelni Łazarskiego oraz Fundację Polski Instytut Analiz Prawno-Ekonomicznych. Celem Konferencji było omówienie istotnych zagadnień dotyczących fundacji rodzinnej, na płaszczyźnie prawnej i podatkowej. W związku z dużą liczbą prelegentów oraz różnorodną tematyką prezentowanych przez nich referatów, wykłady postanowiono podzielić na trzy panele: prawny, podatkowy oraz panel poruszający problematykę dziedziczenia gospodarstw rolnych oraz wnoszenia nieruchomości rolnych, akcji i udziałów spółek kapitałowych będących właścicielami nieruchomości rolnych do fundacji rodzinnej.
Aspekty prawne
Konferencję otworzył dr hab. Adam Mariański, prof. UŁa. Moderatorem pierwszego panelu był prof. dr hab. Konrad Osajda. Blok tematyczny rozpoczął dr hab. Aleksander Kappes, prof. UŁ referatem o fundacji rodzinnej, jako podmiocie hybrydalnym, wykorzystującym zarówno uregulowania odnoszące się do zakładowej osoby prawnej i do podmiotu o strukturze korporacyjnej. Dr Kacper Górniak dokonał analizy porównawczej okoliczności przenoszenia mienia do fundacji rodzinnej poprzez wniesienie na fundusz założycielski oraz w drodze darowizny. Dr Magdalena Rytwińska-Rasz przedstawiła problematykę zachowku w kontekście fundacji rodzinnych, poruszając m.in. istotne kwestie związane z wyłączeniem spod masy spadkowej funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wniesionego do fundacji przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, chyba że fundacja rodzinna jest spadkobiercą. Panel pierwszy zakończyła r.pr. Anita Pardej wskazując na aktualne problemy związane z rejestracją fundacji rodzinnych, a w szczególności znacznym wydłużeniem postępowań dotyczących wpisu fundacji rodzinnych do Rejestru Fundacji Rodzinnych oraz brakiem istnienia elektronicznego systemu służącemu wspomnianej rejestracji.
Aspekty podatkowe
Drugiej części obrad przewodniczył dr hab. Adam Mariański, prof. UŁa. Profesor przedstawił zagadnienie zwolnienia podmiotowego fundacji rodzinnej w podatku dochodowym od osób prawnych oraz okoliczności prowadzenia dozwolonej/niedozwolonej działalności gospodarczej przez fundację rodzinną. Dr hab. Ziemowit Kukulski, prof. UŁ wskazał, że fundacja rodzinna jest podmiotem uprawnionym do korzyści traktatowych w rozumieniu bilateralnej umowy podatkowej. Wskazał również na aspekty eliminacji podwójnego opodatkowania świadczeń fundacji rodzinnej na rzecz beneficjentów, niebędących rezydentami Polski. Wykład o tematyce unikania opodatkowania związanego z fundacjami rodzinnymi wygłosił dr hab. Marcin Jamroży, prof. SGH. Według prof. Jamrożego w polskim systemie prawa mamy aktualnie szereg instrumentów antyabuzywnych (m.in. ogólna klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania). Tym samym nie ma konieczności dodatkowego uregulowania tej problematyki w kontekście fundacji rodzinnych, co jest szczególnie istotne z perspektywy stabilności rozwiązań prawnych. Kwestię aspektów podatkowych związanych z wnoszeniem nieruchomości do fundacji rodzinnej omówił r.pr. Filip Smakowski. Mec. Smakowski wskazał, że czynności przenoszenia nieruchomości do fundacji korzystania ze zwolnienia podatkowego w CIT i PIT zarówno po stronie fundacji rodzinnej, jaki fundatora, unaoczniając jednocześnie przypadki, w których wnoszenia nieruchomości do fundacji nie jest opłacalne. Ostatni referat w zakresie konsekwencji podatkowych upadłości fundacji rodzinnej przedstawił dor. pod. Radomir Szaraniec konkludując, że ciężar skutków podatkowych wspomnianej czynności będzie przenoszony na członków Zarządu fundacji rodzinnej.
Dziedziczenie gospodarstw rolnych
Moderatorem trzeciego panelu dr hab. Paweł A. Blajer, prof. UJ. Blok tematyczny rozpoczął dr hab. Jerzy Bieluk, prof. UwB wskazując na nieprawidłowości postanowień ustawy o fundacji rodzinnej w zakresie możliwości prowadzenia działalności rolniczej przez fundacje rodzinne. Następnie dr Patryk Bender zwrócił uwagę na liczne trudności związane z wnoszeniem do fundacji rodzinnej nieruchomości rolnych. Dr hab. Konrad Marciniuk, prof. UW poruszył problematykę przenoszenia akcji i udziałów spółek kapitałowych będących właścicielami nieruchomości rolnych do fundacji rodzinnej oraz związanym z tym prawem nabycia przysługującym KOWR. Rozważania w ramach ostatniego bloku tematycznego zakończył prof. Blajer wskazując, iż ustawa o fundacji rodzinnej wymaga zmian, których celem powinno być umożliwienie pełnienia przez fundację rodzinną roli podmiotu służącego sukcesji gospodarstw rolnych.
Konferencja Naukowa stworzyła pole do inspirującej dyskusji i rozważań nad funkcjonowaniem fundacji rodzinnej. Ustawa o fundacji rodzinnej wymaga doprecyzowania - to pewne, ale tylko w tych aspektach, które wymagają dookreślenia, natomiast w pozostałym zakresie (w szczególności w kontekście unikania opodatkowania) należy korzystać z istniejących rozwiązań.
Tym, którzy uczestniczyli w wydarzeniu - dziękujemy za obecność. Tych, którzy nie mieli okazji spotkać się wtedy z nami - zachęcamy do obejrzenia całej relacji, udostępnionej pod linkiem:
https://cmp.lazarski.pl/pl/konferencje/fundacja-rodzinna-zagadnienia-prawne-i-podatkowe/.
Problematyka objęta wygłoszonymi referatami planowana jest do opublikowania w formie monografii pokonferencyjnej.