Stan prawny i fiskalny 2025r. – ocena i kierunki zmian.
W podatkach dochodowych luka we wpływach do budżetu wynika przede wszystkim z różnych możliwości unikania opodatkowania, ale także dozwolonych form planowania podatkowego. Jest to zatem odmienna sytuacji niż w VAT, gdzie mamy głównie do czynienia z uchylaniem się od opodatkowania.
Co prawda w 2016r. nastąpiła znacząca zmiana w wyniku wprowadzenia klauzuli przeciw unikaniu opodatkowaniu, a także szeregu szczególnych klauzul przeciw unikaniu opodatkowania. Jednak wydaje się, że zwiększyło to bazę podatkową głównie w stosunku do polskich przedsiębiorców. Do tego momentu masowo wykorzystywano bowiem dopuszczalne metody planowania podatkowego, zwłaszcza oparte na wartościach niematerialnych i prawnych.
Zmianie ulegały również przepisy w zakresie cen transferowych, które miały służyć zapobieganiu przerzucania dochodów do innych jurysdykcji podatkowych.
Jednak mamy dalej ogromne różnice w faktycznie płaconym CIT, nawet przez firmy z tej samej branży. Możemy założyć, że zastąpienie CIT podatkiem przychodowym w wysokości 2% powinno zwiększyć wpływy, a jednocześnie uprościć system i wprowadzić te same zasady gry dla wszystkich konkurentów. Stąd wyznacznikiem może być sprawdzenie czy podatnicy płacą podatek CIT co najmniej w wysokości 2% przychodów (np. InPost ok 2,8% - DHL ok. 0,34% przychodów).
Jak wynika z kontroli „małych” US, także w obszarze ich właściwości mamy duży ubytek we wpływach z CIT, szacowany na kilkadziesiąt miliardów złotych.
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/cit-przecieka-urzedom-skarbowym-przez-palce.html
Nie przeprowadzono kontroli NIK działania wyspecjalizowanych US (gdzie należą duże firmy) oraz Urzędów Celno-Skarbowych (na nich spoczywa główny ciężar kontroli).
Jednak jak wynika z zakończonego badania NIK, liczba podatników CIT pozostających we właściwości naczelników urzędów skarbowych, którzy złożyli informacje o cenach transferowych na formularzu TPR-C wyniosła ok 4000 w 2020 r., ok 6000 w 2021 r. i ok 7000 w 2022 r. W okresie tym zostały przeprowadzone cztery analizy na podstawie danych wynikających z informacji o cenach transferowych. W wyniku analiz przeprowadzonych w okresie 2021-2022 do weryfikacji w ramach czynności sprawdzających lub kontroli podatkowych wytypowano 190 podmiotów, z czego tylko pięć dotyczyło urzędów skarbowych.
Dodać przy tym należy, że nominalnie wpływy CIT rosną, ale NIK zwrócił uwagę, że:
„W latach 2021–2023 (I półrocze) nastąpił znaczący wzrost liczby podatników CIT z 851 tys. do ponad miliona. W największym stopniu zwiększyła się liczba spółek prawa handlowego (o 30%). Kwota łącznych wpływów z CIT wzrosła z 52,6 mld zł w 2020 r. do 85,2 mld zł w 2022 r. (tj. o 62%), a w I półroczu 2023 r. wyniosła 52 mld zł. Wzrostowi liczby podatników towarzyszył wzrost wpływów w niewyspecjalizowanych urzędach skarbowych – z 5,9 mld zł w 2020 r. do 11,3 mld zł w 2022 r., a w I półroczu 2023 r. osiągnęły poziom 6,3 mld zł.”
Należy jednak zaznaczyć, że wzrost wpływów jest głównie wynikiem opodatkowania spółek komandytowych CIT, a także zmian form prawnych prowadzenia działalności gospodarczej, spowodowanych tzw. polskim ładem oraz przygotowaniem firm do sukcesji biznesu co wymusza zmianę formy prawnej. Symptomatyczny jest wzrost liczby sp.k. po wejściu przepisów polskiego ładu, bo pozwala to nie tylko zapobiec zwiększeniu obciążeń podatkowych, ale nawet je zmniejszyć (do zbadania spadek PIT z podatku liniowego oraz daniny solidarnościowej).
Wzrost liczby podatników, a tym samym globalnych wpływów z CIT, nie oznacza skuteczności uszczelniania systemu podatkowego.
Cele PIAPE 2025r.
W 2025r. zespół CIT skoncentruje się na ustaleniu:
- jak duża może być luka w CIT, z rozbiciem na podmioty krajowe i międzynarodowe;
- jakie są przyczyny powstawania luki;
- czy wprowadzone w ostatniej dekadzie regulacje wpłynęły na zmniejszenie luki w CIT;
- czy obecny aparat KAS jest w stanie skutecznie kontrolować podatników CIT;
- jaka stawka podatku przychodowego zapewniłaby te same wpływy z podatku CIT.
Plan zaangażowania Fundacji PIAPE.
1. Kontrola NIK.
W II połowie 2025r. jest zaplanowana kontrola ws. luki w CIT. W ramach przygotowania do kontroli 25.03.2025r. odbędzie się panel ekspertów organizowany przez NIK we współpracy z Centrum Myśli Podatkowej UŁa oraz Fundacją PIAPE.
Wyniki kontroli posłużą także do przygotowania raportu (pkt 4)
2. Seminaria z udziałem ekspertów i przedsiębiorców.
Planujemy serię seminariów z udziałem ekspertów oraz przedsiębiorców.
Debaty o CIT odbędą się w ramach „Debat o systemie podatkowym”, które organizuje Centrum Myśli Podatkowej UŁa.
Seminaria z udziałem przedsiębiorców zaplanowano m.in. w Senacie RP.
3. Badanie wysokości luki CIT.
Niezależne badanie możliwej wysokości luki CIT w Polsce.
Jak wskazano w kontroli NIK „Wprawdzie MF zrealizowało z Międzynarodowym Bankiem Odbudowy i Rozwoju (MBOiR) projekt dotyczący oceny wielkości luki CIT oraz identyfikacji działań (finansowany ze środków unijnych), które wspomogą ograniczanie kwoty utraconych wpływów, cele te jednak nie zostały osiągnięte (choć projekt kosztował 0,5 mln euro). MBOiR w grudniu 2021 r. oszacował wartość luki na 16-22 mld zł rocznie, jednak należy zauważyć, że szacunki te dotyczyły lat 2012-2014, a więc nieaktualnych realiów gospodarczych i odmiennego opodatkowania CIT. Ostatnie szacunki Ministerstwa (również wykonane w grudniu 2021 r.) dotyczyły lat 2014–2017 i określały poziom luki na 18,2–49,8 mld zł. W MF nie szacowano wartości i struktury luki CIT z uwzględnieniem działalności podatników w wymiarze krajowym oraz zagranicznym. Nie badano również struktury i czynników determinujących lukę CIT właściwą dla podatników pozostających we właściwości niewyspecjalizowanych urzędów skarbowych.” (to samo dotyczy wyspecjalizowanych US).
Dlatego istnieje potrzeba niezależnego badania i określenia przypuszczalnej jej wysokości.
4. Raport: Sprawiedliwy CIT – realny postulat czy fikcja?
Podsumowanie powyższych prac i ocena czy jest jeszcze możliwe zbudowanie sprawiedliwego CIT. Zwłaszcza we współczesnym, zglobalizowanym i co raz bardziej cyfrowym, świecie.
Raport winien zawierać ocenę zmian ustawy o podatku dochodowym osób prawnych, które były wprowadzane w ostatnich 10 latach. Ocena musi dotyczyć ich zgodności z zasadami konstytucyjnymi, ale także skuteczności w zakresie uszczelniania systemu opodatkowania dochodu, zwłaszcza z działalności gospodarczej.
5. Podatek przychodowy.
Konstrukcja podatku przychodowego. Zalety i wady zastąpienia podatku dochodowego podatkiem przychodowym. Opracowanie winno być podstawą do dalszej, merytorycznej dyskusji, w tym ekonomicznych aspektów opodatkowania podatkiem dochodowym versus podatkiem przychodowym.
Powyższe działania winny wskazywać na kierunki zmian systemu opodatkowania dochodu, zwłaszcza dużych podatników, którzy osiągają dochody z działalności gospodarczej.